تبلیغات
عکس و مطلب های جالب در مورد ابرکوه - وجه تسمیه

وجه تسمیه

سه شنبه 12 بهمن 1389 07:03 ب.ظ

نویسنده : امیر fa

وجه تسمیه

ابركوه از توابع استان یزد، واقع در فلات مركزی ایران و همجوار با كویری به نام كفه ابركوه است كه در جنوب شهرستان یزد قرار دارد. چون ابركوه، ابتدا در پای‌كوه ساخته شده بود، آن را "دركوه" و چون بعداً در پهلو و سینه كوه ساخته شده، آن را "بركوه" گفته­اند. بعداً الفی در نتیجة كثرت استعمال بر آن افزوده شده و پس از اسلام كاف به قاف تبدیل­شده و "ابرقو" که همان لفظ معرب "ابركوه" است، به­وجود آمده است.

نام این ناحیه در منابع قدیم و جدید به صورت‌های برقوه BARGHOOH، برقویه BARGHOOYEH، ابركویه ABARKOOYEH، وركوه VARKOOH، دركوه DARKOOH ، ابرقو  ABARGHOO ، برکوه BARKOOH و برِکوه BAREKOOH آمده است.

نام‌های فوق، به خاطر موقعیت طبیعی و واقع شدن شهر بر پای كوه بوده است و در سبب نام گذاری آن تاریخ و جغرافی نویسان علت‌هایی را  ذكر كرده اند. سرانجام در سال 1350 ه. ش وزارت كشور نام آن‌را از « ابرقو» به ابركوه تغییر داد. اما در محاورات مردم هنوز لفظ ابرقو را به كار می برند.

مكان گزینی شهر تاریخی ابركوه بر اساس متون تاریخی


منابع تاریخی در این خصوص:

آنچه مسلم و قابل مشاهده می‌نماید این است كه دور تا دور دیار ابركوه را كوه‌هایی با ارتفاعات متفاوت احاطه كرده‌اند. پس اگر بگوییم نام این شهر مأخوذ از طبیعت موجود است حرفی به گزاف نگفته‌ایم. هرچند این نوع نامگذاری بسیار ابتدایی است اما گفته می‌شود چون این شهر ابتدا در پای كوه ساخته شده آن را بركوه می‌گفتند كه در گویش مردم به ابركوه تبدیل شده و پس از اسلام مانند نام‌های دیگر، كاف به قاف تبدیل و ابرقو خوانده شده است.

نام‌های فوق به خاطر موقعیت طبیعی و واقع شدن شهر در بر یا پای كوه بوده است و در سبب‌ نام‌گذاری آن تاریخ و جغرافی نویسان، علت‌هایی را ذكر نموده‌اند. یاقوت از این شهر با عنوان «ابرقوه» یاد كرده و نوشته است :

« برخی آن را ابرقویه نوشته‌اند و اهل فارس وركوه نامیده‌اند به معنی فوق‌الجبل و … »

قزوینی نیز نام آن را به صورت دركوه آورده و به قرب الجبل معنی كرده است.

حمدالله مستوفی در خصوص وجه تسمیه ابركوه می‌نویسد :

« اول در پایان كوهی ساخته بودند و بركوه می‌گفتندی و بعد از آن در صحرایی كه اكنون است این شهر كردند.»

مؤلف فارسنامه ناصری نیز در این باره چنین نوشته است:

« در اصل « بركوه» یعنی سینه كوه، الفی بر آن افزودند، ابركوه گردید. پس تصرف عربی در آن نموده، ابرقوه گفتند.»

محمد بن خلف تبریزی از این شهر با عنوان « ابركوه» یاد نموده و دربارة آن چنین آورده است:

« ابركوه» به ضم كاف نام شهری است در عراق عجم و چون آن شهر برزمینی كه در ته آن، كوه است واقع شده، به این نام موسوم ساختند و معرب آن « ابرقو» است.و سرانجام مولف كتاب اقلیم پارس براین باور است كه نام اصلی «‌ابرقو» ، « بركوه» بوده است كه به مناسبت جایگاه شهر پیشین بر بالای صخره‌های كوتاه در دوران ساسانیان، آن را به این نام خوانده‌اند و به مرور زمان، مصوت كوتاه الف برآن افزوده شده و به صورت « ابركوه» درآمده. « این شهر در دو نوبت احداث شده، نوبت اول به حدود پنج هزار سال پیش می‌رسد و شهر در دامنه تپه‌هایی كه نزدیك هم قرار دارند به وجود آمده و نامش بركوه یا برقو بوده است و شهرت چندانی نداشته و ابرقوهی كه در قرنهای بعد در محل فعلی ایجاد شده ، اهمیت و جمعیت بیشتری داشته و كلمة «ابر» در جلوی اسم نشان دهنده مفهوم بزرگی و عظمت شهر بوده است.»

توضیح اینكه پیشوند « ابر» كه صورت قدیمی تر حرف اضافه « بر» در زبان پهلوی و فارسی باستان است و در شهرهای دیگر چون: ابرغان ـ از بخش‌های شهراسب ـ ابرشهرـ به معنی شهر بالا و نام قدیم ناحیه‌ای بوده كه نیشابور در آن قرار داشته است ـ و ابرقباد ـ شهری بركنارة شرقی رود دجله ـ نیز به كار رفته است، به این جهت بوده كه آن نام را به بزرگی و اهمیت یاد كنند.

ابوالفتح قهرمانی می‌نویسد: این شهر در دامنه سپید و تپه‌های سیاهرنگ كه نزدیك هم قرار دارند، به‌وجود آمده، احتمالاً نامش « بركوه»، «ورقو» و یا « برقو» بوده است و خیلی كوچك بوده و آوازه‌ای نداشته است. حتی از قریه «میم» كه چهار راه ابرایشم به حساب می‌آمده ، شهرتش كمتر بوده، زیرا چند خانواری بیش در آن سكونت نداشتند.

آن ابرقوه كه شهرتی داشته، در قرون بعد و در محل فعلی ایجاد شده است و اهمیت بزرگی و جمعیت بیشتری كه داشته، كلمه « ابر» كه معنی بزرگی می‌دهد در جلو آن قرار گرفته است كه مفهوم ابرقوه بزرگ را برساند.

در سال1350 ش ، وزارت كشور ، نام این شهر را از « ابرقو» به «ابركوه» تغییر داد. اما در محاورات مردم هنوز لفظ «ابرقو» متداول است.

تقسیمات کشوری

یزد(استان)

استان یزد با مساحتی در حدود 865/73466 كیلو متر مربع در میان فلات مركزی ایران و حاشیه كویر نمك واقع شده است. استان مذكور از شمال و شمال باختری با استان اصفهان (باتلاق گاو خونی)، ازخاور و شمال خاوری با استان خراسان (دشت كویر)، از جنوب و جنوب باختری با استان فارس و از جنوب خاوری با استان كرمان هم مرز می باشد. از نظر موقعیت جغرافیایی بین 52 درجه و 48 دقیقه تا 56 درجه و 36 دقیقه طول خاوری و 29 درجه و 36 دقیقه تا 33 درجه و22 دقیقه عرض شمالی قرار گرفته است.

تا پیش از مهر ماه سال 1352استان یزد، فرمانداری كل بوده است و پس از آن به موجب تصویب نامه هیئت دولت استان شده است. در سال‌های پیش از آن این استان یكی از شهرستان‌های استان اصفهان محسوب می شده است. وضعیت تقسیمات كشوری استان در جدول شماره یك ارائه گردیده است.

براساس آخرین تقسیمات كشوری در سال1378 شهرستان ابركوه دارای دو بخش یعنی بخش مركزی و بخش بهمن و چهار دهستان و51 آبادی دارای سكنه بوده است. بخش مركزی شهرستان ابركوه كه مركز آن نیز شهر ابركوه می‌باشد، شامل دو دهستان به نام‌های فراغه و تیجرد می‌باشد و دارای215 آبادی است و تنها 36 آبادی آن دارای سكنه است.  مساحت منطقه5/5878 كیلومتر مربع می‌باشد كه از این نظر ششمین شهرستان استان یزد محسوب می‌شود.

این شهر در زمان ساسانیان جزء كوره اصطخراز ایالت بزرگ فارس به شمار می‌رفت. و در اوایل قرن یازدهم هـ.ق متعلق به عراق عجم بوده و در عهد قاجار به خاطر دور بودن از حكومت فارس جزء ایالت اصفهان شمرده شد.

(شهرستان ابركوه ، پس از مدتها جزء ابواب جمعی كرمان و تحت الحمایگی اصفهان ، تا سال1332 شمسی جزء استان یزدفارس بوده اما در بهمن 1373 با تصویب هیأت دولت به شهرستانی مستقل تبدیل شد و هم اكنون باز به استان یزد ملحق شده است. از سال1355 جزء شهرستان آباده از توابع استان فارس گردیده و در سال1366 بخشی از شهرستان تفت از توابع استان یزد بوده و سرانجام در سال1373 از بخش به شهرستان تبدیل شده است.) بوده و از قدیم الایام روابط اقتصادی ـ اجتماعی مستمر با یزد داشته و فرهنگ و زبان و مذهب و بسیاری از آداب و رسوم این دو منطقه مشترك است و از آن زمان تا سال 1366 شمسی، بحشی از خاك

وضعیت راه ها و دسترسی شهرستان

دسترسی‌های  شهرستان

راه‌های ارتباطی شهرستان فوق شامل محور ابرکوه ـ  یزد می باشد که140 کیلومتر طول دارد و آسفالته می باشد.

محور ابرکوه ـ مهریز که طول آن 170 کیلومتر است.

محور ابرکوه ـ آباده به طول 43 کیلومتر که به محور آباده ـ شیراز متصل می گردد.

محور ابرکوه ـ تفت (در مسیر دسترسی به یزد ) به طول 125 کیلومتر می باشد.


وضعیت اجتماعی و فرهنگی

امکانات آموزشی

در این شهرستان 48 مرکز آموزشی اعم از آمادگی، ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان وجود دارد و 2 مرکز آموزش عالی این شهرستان شامل دانشگاه پیام نور و دانشگاه آزاد اسلامی می‌باشد.

شهر ابرکوه از 7 واحد آموزشی مقطع راهنمایی پسرانه 6 واحد دولتی و یک واحد غیرانتفاعی و 6 واحد دخترانه و یک هنرستان فنی با 153 دانش آموز به تحصیل اشتغال دارند. همچنین دارای 4 واحد دبیرستان دخترانه و 6 واحد دبیرستان پسرانه می‌باشد.

تاسیسات و امکانات زیربنایی

شهرستان ابرکوه:

منبع تامین کننده اصلی آب این شهرستان چاه‌های عمیق و نیمه عمیق می‌باشد. برق آن نیز به صورت شبکه ای تامین می‌شود. اداره پست شهرستان عملیات قبول و جمع آوری، آماده سازی و حمل و نقل و توزیع مرسولات را بر عهده دارد و به طور کلی 42 صندوق پستی (21 شهری و 21 روستایی) در این شهرستان وجود دارد.

از دیگر تاسیسات شهرستان ابرکوه می توان مرکز خدمات روستایی جهاد سازندگی، پارک جنگلی اسفندآباد، صدا و سیما شهرستان با تحت پوشش قرار دادن چهار شبکه 1،2،3و 4 سیما همچنین 2 شبكه‌ی استانی یزد و فارس را نام برد، همچنین بانک‌های ملی، کشاورزی، مسکن، صادرات، سپه، ملت و رفاه نیز فعال می‌باشند.

شهر ابرکوه:

آب این شهر توسط سیستم لوله کشی شهری که از 6 حلقه چاه عمیق تشکیل گردیده، تامین می گردد.

برق این شهر متصل به شبکه سراسری برق بوده که به مصارف خانگی، عمومی و تجاری می رسد.

نوع سیستم مرکز تلفن شهر ابرکوه EMD به ظرفیت نهایی 5000 شماره بوده، همچنین 30 خط F.X و 38 تلفن همگانی شهری و 11 واحد بین شهری در سطح شهر  فعال می‌باشند. این شهر دارای مرکز پست عادی و پست تصویری، 42 صندوق پست شهری و روستایی و تلفن ماکرویو می‌باشد. دیگر تاسیسات شهری شامل فاضلاب شهری، غسالخانه، آتش نشانی، قبرستان، کشتارگاه، پمپ بنزین، پارک کودک (شهر)، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، کتابخانه عمومی و باغ هنر می‌باشد.

تشکیلات و دوایر دولتی

داویر دولتی این شهر شامل فرمانداری، اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، پایگاه میراث فرهنگی و گردشگری شهر تاریخی ابرکوه، اداره آموزش و پرورش، فرهنگ و ارشاد اسلامی، شهرداری، بخشداری، مرکز بهداشت و درمان، تامین اجتماعی، ثبت اسناد و املاک، دادگاه حقوقی، شرکت ملی پخش فراورده های نفتی، مرکز خدمات کشاورزی، منابع طبیعی، اداره برق، اداره امور اقتصادی و دارایی، اداره راه و ترابری، تربیت بدنی، اداره مخابرات، شرکت دخانیات، بهزیستی، هلال احمر، اداره قند و شکر، تعاونی روستایی، اداره تعاون، بیمه، اطلاعات، ثبت احوال، سازمان آب، دامپزشکی، آتش نشانی، بانک‌های ملی، کشاورزی، مسکن، سپه، ملت، رفاه و تجارت و همچنین بنیاد شهید انقلاب اسلامی، بنیاد جانبازان، بنیاد مسکن، زمین شهری، نهضت سوادآموزی، کمیته امداد امام خمینی(ره)، هیئت واگذاری زمین و مراکز نظامی که شامل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و منطقه انتظامی می‌شود.

اماكن فرهنگی:

شهر ابركوه دارای  یك سینما با ظرفیت 200 نفر، 3 سالن نمایش و اجتماعات: اداره ارشاد، كانون فرهنگی و سالن مركز آموزش شهید حق دوست، 2چاپخانه‌ی تحت نظر اداره ارشاد،4 عدد كتابخانه‌ی عمومی با  40000 كتاب، 2 كتابخانه‌ی كانون پرورش فكری با 23000كتاب، یك فرهنگسرا می‌باشد.

اماكن مذهبی

ابركوه دارای 6 بنای مذهبی،  87  مسجد، 35 تكیه و حسینیه می‌باشد.




دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: - -