تبلیغات
عکس و مطلب های جالب در مورد ابرکوه - درباره شهر ابرکوه

درباره شهر ابرکوه

سه شنبه 12 بهمن 1389 07:01 ب.ظ

نویسنده : امیر fa

امروز، [شما جوانان‏] عناصر مؤثرید؛ ولى فردا ستونهاى انقلاب هستید. توجه كنید انقلاب را با ریشه‏ها و مبانى فكرى و منطقیش، بدرستى بشناسید. پیشرفتهایى كه در المپیادهاى ریاضى و فیزیك و شیمى و ... به دست آوردیم، نشان داد ما جوانهایى داریم كه از استعدادهاى بالایى برخوردارند. جوان، آن هم داراى علم و معرفت، آن هم در صراط تحصیل دانش براى اداره‏ى كشور در آینده داراى ارزش است.

مقام معظم رهبری

 



درباره شهر ابرکوه

درباره شهر ابرکوه

ابرکوه:
ابرکوه یکی از قدیمی‌ترین شهرهای ایران است که در مرکز ایران و در محدوده استان یزد واقع می‌باشد. هم اکنون آثار باستانی بسیار زیادی از روزگاران گذشته در این مکان بجای مانده‌است که نشان از وجود تمدنی بیاد ماندنی و قدیمی دارد. اولین اثری که اگر آنرا از عجایب بدانیم اغراق نکرده‌ایم وجود یک درخت سرو کهن سال و بلند است که بر پایه ارزیابی متخصصین فن و از جمله یک دانشمند مشهور روسی عمر آن به بیش از 4000سال بالغ می‌شود. این درخت مشهور که هنوز نیز سر سبز و با صلابت در مرکز این شهر خودنمایی می‌کند دارای ارتفاعی بالغ بر ۲۸متر می‌باشد.


درباره ابركوه:


جغرافیا و اقلیم:

ابركوه در جنوب غربی شهرستان تفت و استان یزد واقع شده است. این شهرستان از شمال به شهرستان صدوقِ استان یزد و شهرستان شهرضا استان اصفهان، از شرق به شهرستان خاتمِ یزد و از غرب و جنوب به شهرستان آبادهِ استان فارس محدود است.
وسعت ابركوه 5641 كیلومترمربع میباشد و در مختصات جغرافیایی 52 درجه و 58 دقیقه شرقی و 30 درجه و 46 دقیقه شمالی و با 1550 متر ارتفاع از سطح دریای آزاد واقع شده است.
از نظر توپوگرافی، دشت ابركوه جزئی از فلات خشك مركزی ایران است كه رشته كوههای زاگرس چون حصاری انتهای این دشت را در جهت غرب و جنوب در بر می گیرد و كَفه ( كویر) ابركوه با كمتر از 1450 متر پست ترین محل این حوزه است.
ابركوه دارای اقلیم گرم و خشك بیابانی می باشد. آب و هوای شهر در مقیاس عمومی ، ویژگیهای اقلیمی مناطق كویری درون فلاتی ایران را داراست و از مشخصات آن، كمیِ بارندگی ، دامنه نوسان حرارتی كم و بیش زیاد و خشكی می باشد.
بیشترین درجه حرارت متوسط مربوط به ماههای خرداد، تیر، مرداد و شهریور بوده و به صورت نسبی این 4 ماه از سال از نظر دما متمایز از سایر ماههای سال هستند. همچنین ماههای آذر ،دی ، بهمن ، بطور نسبی خنك ترین ماههای سال هستند. بیشترین درجه حرارت، 1/39 درجه مربوط به مردادماه و حداقل آن مربوط به بهمن و اسفندماه با 4/0 درجه سانتیگراد ثبت گردیده است. بیشترین میزان بارندگی ماهیانه مربوط به ماههای بهمن و فروردین و بین 5/15 – 12 میلی متر می باشد. جهت وزش باد غالب در استان، شمال غربی ـ جنوب شرقی می باشد. بیشترین سرعت وزش باد در این شهر از اواسط ماه اسفند تا اواسط ماه مهر بین 8 تا 10 نات می باشد.


وضعیت اجتماعی:
بر اساس آخرین سرشماری در سال 1375 جمعیت خانوارهای ساكن شهر ابركوه، 19164 نفر و بر اساس آمار كلی ،جمعیت شهرستان در حدود 43500 نفر می باشد. دین مردم این شهرستان اسلام و مذهب ایشان شیعه است.
در زمینه كشاورزی، عمده ترین سطح زیر كشت ابركوه مربوط به گندم، و پسته دومین محصول عمده ابركوه است. از محصولات باغی ابركوه می توان زردآلو ، انار و انگور را نام برد.
از كل جمعیت شاغل ابركوه در بخشهای عمده فعالیت، 8/12 درصد در بخش كشاورزی، 2/29 درصد صنعت ، و 58 درصد در بخش خدمات مشغول فعالیتند.


سوابق و پیشینه تاریخی:

از نظر تقسیمات كشوری ابركوه قبلاً جزئی از شهرستان یزد از استان اصفهان بوده (تا سال 1332) و سپس در سال 1332 به استان فارس (شهرستان آباده) ضمیمه گردید. درسال 1367 این شهر به عنوان بخشی از شهرستان تفت از استان یزد درآمد و در سال 1373 طبق آخرین تقسیمات كشوری مستقلاً یكی از شهرستانهای یزد با مركزیت ابركوه گردید.


وجه تسمیه ابرکوه:
از آنجا كه این شهر ابتدا در پای كوه ساخته شده، آنرا «برِكوه» میگفتند (كنار كوه) كه در گویش مردم به «ابركوه» تبدیل شد و پس از ورود اسلام این نام نیز مانند بعضی نامهای دیگر در گویش عربی، كاف به قاف تبدیل و «ابرقو» خوانده شده است. نهایتاً در سال 1350 این شهر به صورت رسمی «ابركوه» نامیده شد. نام آن در منابع قدیم و جدید به صورتهای «ابرقو»، «ابركویه»، «ابرقویه»، «برقوه» و «دركوه» آمده است. «ابر» در فرهنگ دكتر معین چنین تعریف شده :1- بر- به 2- زبر – بالاروی - سر 3- با 4- بر سر – در


افسانه ها و داستانهایی درباره ابتدای حضور ابركوه:

درباره بوجود آمدن و قدمت ابركوه افسانه ها و داستانهایی نقل می شود كه اغلب سند و مرجع علمی مقبولی ندارند ولی با توجه به آثار و ابنیه باقیمانده میتوان پی به قدمت زیاد ابركوه پی برد. ولی تاریخ دقیق آنرا می بایست در نوشته های پراكنده جستجو كرد. در كتاب «شناخت ابركوه و قدمت آن» از قول احمد بن حسین بن علی كاتب مؤلف كتاب تاریخ جدید یزد آمده زمانی كه اسكندر كثه (یزد كنونی) به عنوان زندان قرار داد (یعنی زمانی كه تازه یزد را بنیان نهاد) نایبی برای خود در «ری» تعیین نمود كه از ایالات ابرقو-اصفهان-اصطخر-قم خراج به نزد وی می فرستاد. در صورت صحت این گفته قدمت ابركوه نه تنها از یزد بیشتر است بلكه در آن زمان هم سنگ و هم رده ایالت اصفهان و اصطخر قلمداد میشده. درباره ابركوه در نگاشته های قدیم سخن فراوان رفته از آنجمله: «مسالك الممالك» اصطخری، «حدود العالم من المشرق الی المغرب» ،«فارسنامه» ابن بلخی، طمعجم البلدان» یاقوت حموی، «المسالك و الممالك» ابن خرداذبه، «اقلیم پارس» ایرج افشار، «نزهه القلوب» حمدالله مستوفی، «سیاحت نامه جنوب ایران»، «فارس نامه ناصری» حاج میرزا حسن فسایی، «كتاب اثار ایران» آندره گدار، «اقلیم پارس» محمد نقی مصطفوی، «تاریخ و جغرافیای شهرستان آباده» عبدالرحیم شریف، «لغت نامه دهخدا»، «فرهنگ فارسی معین».




در کتب:

در كتاب آثار ایران درباره موقعیت جغرافیایی ابركوه آمده:

ابرقو تقریباً در وسط راه استخر به یزد واقع است. بنابر روایت حمدالله مستوفی در ابتدا در پایان كوهی ساخته بوده اند و بركوه میگفتندش و بعد از آن بر صحرایی كه اكنون هست این شهر كرده اند. شهری كوچك است. كسی كه از راه سورمق یا دهبید بیاید هنوز هم در دامن كوهی سنگی، كه در صحرا جامانده است آثار شهر قدیم،‌و در كنار خرابه های عتیق، شهر جدید را كه مستوفی اشاره می كند می بیند. ابرقویی كه در دشت واقع است از حیث آبادی شباهتی به ابرقوی عهد مغول ندارد بلكه در حقیقت میان آبادی كنونی او و ویرانه های اطرافش تفاوتی نیست، بنابر بعضی اقوال كه بسیار متحمل هم است این شهر در حمله افغانها خراب شده است(1135 هجری). ولی علت حقیقی ویرانیش سابق بر هجوم افغانهاست. این شهر هم مثل بلاد بسیاری كه پیش از این آباد و سر سبز بوده اند، بدرود حیات گفته یا بحال نزع افتاده است زیراكه تنها علت عمران این بلاد وقوع در سر راه تجارتی بوده و با انحراف تجارت رشته حیات آنها منقطع شده است، راه معروف كاروانی عهد مغول كه از خلیج فارس تا دریای سیاه كشیده بود از هرز شروع و پس از عبور كرمان و یزد و سلطانیه و تبریز به سواحل دریای سیاه می رسید و ادویه چین و هند و نیل سوده و مشك و صمغ و اجناس ابریشمی و بنه كرمان و یزد و شیراز و سنگهای قیمتی را كه شیراز و هرمز و سلطانیه بازار عمده آن محسوب می شد به اروپا می رسانید.


وضعیت جغرافیایی (حدود، وسعت و شرایط اقلیمی)

سیمای كلی از بافت قدیم (محله دروازه میدان)

شهرستان ابركوه، نزدیك‌ترین نقطه شهری به مركز جغرافیایی ایران، دیار تاریخ، فرهنگ و ادب، با مردمانی كویری و سخت كوش، كه شعله حیات را در این كویر تفدیده، همواره پرفروغ نگاه داشته­اند. انبوه آثار باستانی كه هر یك گنجینه‌ای از معماری و هنر ایران زمین را درخود جای داده اند و كاریزهای طولانی و باستانی، نشان از آبادانی این منطقه و تاریخ پر افتخار آن دارند.

شهرستان ابركوه در جنوب غربی استان یزد ،در منطقه ای دشتی و در مسیر جاده یزد ـ شیراز واقع شده و از دو طرف توسط ارتفاعات كوه سفید و قنبره در جنوب شرق و كوه اعلا در شمال غرب محصور شده است.

از نظر مختصات جغرافیایی بین 52 درجه و 48 دقیقه تا 54 درجه طول شرقی و30 درجه و 9 دقیقه تا 31 درجه و 36 دقیقه عرض شمالی قرار گرفته است. شهرستان مذكور از شمال به شهرستان تفت، از شمال غرب به استان اصفهان، از شرق به شهرستان مهریز و از جنوب، جنوب غرب و غرب به استان فارس محدود می گردد. شهرستان ابركوه با مساحتی در حدود 811/5344 كیلومتر مربع از دو بخش مركزی و بهمن تشكیل شده است. ابركوه جز فلات مركزی ایران است و وسعتی بالغ بر 5347 كیلومتر مربع دارد و از جهت وسعت ششمین شهرستان استان یزد محسوب می‌شود.

حداكثر ارتفاع آن از سطح آب‌های آزاد 3300 متر در جنوب و حوالی خانه خوره و حداقل آن 1450 متر و در حول كویر نمك ابركوه می باشد.

شهر ابرکوه ( مرکز شهرستان) به عنوان مرکز شهرستان ابرکوه در مختصات جغرافیایی 53 درجه و 15 دقیقه تا 53 درجه و 18 دقیقه طول شرقی و 31 درجه و 7 دقیقه تا 31 درجه و 8 دقیقه عرض شمالی قرار دارد.   ارتفاع این شهر از سطح دریا 1510 متر است. از نظر طبیعی این شهر در دشت واقع گردیده است.

شهرستان ابركوه در جنوب غربی استان یزد واقع گردیده و فاصله زمینی آن تا شهرهای یزد 140 کیلومتر، شیراز 299  کیلومتر، آباده 90 کیلومتر و تهران 637 كیلومتر و فاصله هوایی تا تهران 542 كیلومتر می‌باشد. این شهر در زمان ساسانیان جزء كوره اصطخراز ایالت بزرگ فارس به شمار می‌رفت. در اوایل قرن یازدهم هـ.ق متعلق به عراق عجم بوده و در عهد قاجار به خاطر دور بودن از حكومت فارس جزء ایالت اصفهان شمرده شد. از سال1355 جزء شهرستان آباده از توابع استان فارس گردیده و در سال1366 بخشی از شهرستان تفت از توابع استان یزد بوده و سرانجام در سال1373 از بخش به شهرستان تبدیل شده است.


آب و هوا

با بررسی جداول ایستگاههای هوا شناسی منطقه در می یابیم كه این شهرستان دارای آب و هوای گرم و خشك می باشد. بیشترین میزان بارندگی بین ماه‌های بهمن تا اردیبهشت صورت می گیرد. میزان كل بارندگی سالیانه شهرستان حدود 2/111 میلیمتر و میانگین درجه حرارت آن در سالهای 1989-1988 ، 13 درجه سانتی گراد بوده است.

آب و هوای شهر ابرکوه گرم و خشک بوده که حداکثر حرارت آن در تیر و مرداد به 6/30 درجه و حداقل آن در دی ماه به 4/3 درجه سانتیگراد می رسد. میزان بارندگی آن در اغلب سالها زیر 100 میلی متر است. این شهر فاقد رودخانه و جریان سطحی است و تنها مسیل گاشار می باشد که از قسمت شمالی ابرکوه گذشته و به کفه ابرکوه منتهی می شود. مهمترین منبع تامین کننده آب این شهر در درجه اول چاه‌های عمیق ( شش حلقه چاه عمیق) و نیمه عمیق و سپس قنوات و چشمه ها می باشد که بیشتر مصرف کشاورزی و صنعتی و ... دارد.

تقسیمات كشوری استان یزد، سال تا سال 77خورشیدی

تقسیمات جدید كشوری و سیاسی استان یزد. (اضافه شدن شهرستان طبس به استان یزد درسال 82 خورشیدی)


منابع آب

رودخانه‌ها و مسیل های این شهرستان جزء زیر حوضه كویر سیرجان بوده كه یكی از  زیر حوضه های بسته از حوضه آبریز مركزی ایران محسوب می شود و مابین رشته ارتفاعات لاله زار، كوه شهر بابك و شیر كوه از یك سو و ارتفاعات حاشیه غرب از سوی دیگر محصور می شود. رود خانه های این زیر حوضه به دلیل بارندگی كم و شرایط آب و هوایی، دبی كمی داشته واكثرا سیلابی و خشك و دارای مسیل هایی می باشند كه هنگام بارندگی پر آب می گردند. مهمترین منابع آب سطحی شهرستان عبارتند از:

استان یزد و شهرستان های آن تا سال 77

تقسیمات كشوری استان یزد سال 84. جانمایی شهرستان ابركوه در آن


رودخانه فصلی گاشار: رود خانه فصلی گاشار از شاخه های مستقل زیر حوضه سیر جان- ابركوه است كه در شهرستان های اقلید، آباده و ابركوه جریان دارد. از كوه‌های انگه دونی با ارتفاع 3239 متر و خرمن كوه با ارتفاع3000 متر واقع در 20 كیلو متری غرب شهر اقلید سرچشمه گرفته، از شهر اقلید عبور نموده و آبادی‌های چالیان، ده عرب، صادق آباد، خسرو آباد را نیز مشروب می سازد. سپس از شمال شهر ابركوه گذشته و در شرق این شهر به كویر ابركوه  می ریزد.

منبع تغذیه رودخانه نزولات جوی است كه در ابتدای مسیر با جهت جنوب غرب به شمال غرب و پس از ورود به دشت با جهت غرب به شرق جریا می یابد. طول رود خانه گاشار حدود 95 كیلو متر و شیب متوسط  بستر آن كمتر از یك درصد  بوده ومناطق سولفاته، كلروره و شور جاری است.

شركت سهامی آب منطقه ای یزد، جهت تغذیه مصنوعی سفره آب زیر زمینی ابركوه اقدام به احداث دو بند خاكی برروی این مسیل، در نزدیكی روستای رحیم آباد (لحیمان) نموده است كه فعالیت‌های اجرایی آن توسط مهندسین مشاور عمران كویر از دهه فجر سال 1374 شروع و در اواخر اردیبهشت ماه سال 1376 به پایان رسیده است.

از دهانه گاشار (محلی است كه سیلاب بخش وسیعی از شهرستان‌های آباده و اقلید از قسمت غربی منطقه وارد حوضه می گردد. )

حدود دو ماه از سال مازاد آب كشاورزی به شهرستان اقلید وارد شده و در همان ابتدای ورود جهت آبیاری مورد استفاده قرار می گیرد.

3-مسیل كاسه رود: این مسیر از دامنه های كوه اعلا در شمال غربی ابركوه سرچشمه می گیرد. با بارش رگبار بر آبریز مسیر كه عمدتا از گل رس سبز رنگ تشكیل شده و پس از طی مسافتی به كویر (كفه ) ابركوه می‌ریزد.

4-مسیل هنشك: از مسیل های مستقل زیر حوضه كویر سیرجان است كه در جنوب شهرستان ابركوه جریان دارد. از كوه‌های زری با ارتفاع2859 متر و سبز با ارتفاع 2800 متر واقع در 50 كیلو متری شهر ابركوه جریان می گیرد. آبادی هنشك را مشروب ساخته، در جنوب غرب آبادی اسفند آباد در سطح دشت پخش می گردد.

منبع تغذیه رود خانه نزولات جوی است كه در ابتدای مسیر با جهت جنوب شرق به شمال غرب و از آبادی هنشك به بعد با جهت جنوب غرب به شمال شرق جریان می یابد. طول مسیل 35 كیلومتر، شیب متوسط بسترآن3 درصد و در مناطق بی كربناته كلسیك و سولفاته جریان دارد.

آبهای زیر زمینی: بعد از رودخانه‌ها و مسیل‌ها، مهمترین منبع تامین كننده آب مورد نیاز این شهرستان چاه‌های عمیق و نیمه عمیق می باشد كه در بخش‌های مختلف كشاورزی، صنعتی و شرب مورد استفاده قرار می‌گیرد. همچنین مانند سایر نواحی كویری مهمترین منبع آبی كه هنوز ارزش  خود را از دست نداده است قنات می باشد. تعداد سه رشته قنات تحت نام‌های قنات نبادان، قنات برگیمه و قنات فتح آباد در این شهرستان دائر می‌باشد. از نظر درازا بیشترین طول را  قنات برگیمه دارد ولی از نظر تعداد چاه و دبی آب  قنات نبادان حائز اهمیت است و هر سه رشته این قنات جهت كشاورزی مورد استفاده قرار می‌گیرد.


زمین شناسی

شهرستان ابركوه از نظر مطالعات زمین شناسی جزء مجموعه ایران مركزی مورد بررسی قرار می گیرد. در حاشیه جنوبی دشت ابركوه یك سلسله ارتفاعات با امتداد شمالی غربی- جنوب شرقی كه دارای رسوبات پرمین و تریاس می‌باشد، گسترش یافته است. در ارتفاعات «كولی كش» و جنوب هنشك، رخنمونی از تشكیلات متامرفیك دیده می‌شود كه سن آن نا مشخص و احتمالاً پی سنگ قدیمی پركامبرین می باشد.

این سری دگرگونی‌ها شامل شیست، فلدسپات لایه های نازك دولومیتی و آهك‌های مرمریزه می‌باشد. در اطراف هنشك آهك‌های تریاس بالایی تحت تاثیر این دگرگونی بشدت مرمریزه شده و دارای كنتاكت تكتو نیكی با سری فوق است. این سنگ‌های دگرگون در اینفرا كامبرین بالا آمده و تا اواخر تریاس خارج از آب بوده است و همین دلیل رسوب گذاری دوران اول و تریاس بر روی آن‌ها می‌باشد. اما در ژوراسیك به زیر آب رفته و ماسه سنگ و شیل در قسمت‌های تحتانی، آهك و ماسه، سنگ‌های آهكی و بالاخره مارن در قسمت‌های فوقانی بر روی آن‌ها نهشته شده است. سنگ‌های آتشفشانی شامل  آنذریت، ریولیت و توف درون تشكیلات تریاس بالایی جای گرفته است.

از سنگ های آذرین درونی تعدادی رگه های دیاباز بصورت دایك و شیل  در امتداد گسل های عمیق ایجاد شده است. ازمواد معدنی مقدار كمی باریت از معدن كوچكی در نزدیكی خانه خوره استخراج می‌شود و نیز سنگ مرمریت  جهت مصارف ساختمانی در حوالی كوه اعلا قابل استخراج است. قدیمی ترین سنگ‌های رسوبی منطقه آهك‌های پرمین و فسیل نوزولینا می‌باشند كه در سطح تجزیه شده و با چرت‌های سیاه رنگ همراه است. بر روی این فسیل‌های آهكی سری های آهك و مارن و شیل كه به نام تشكیلات آباده نامگذاری شده، قرار دارد.

از دوره تریاس سنگ‌های آهك و مارن و دولومیت و ماسه سنگ را باید نام برد. قسمت اعظم رسوبات تریاس را لایه های آهكی كه در قسمت فوقانی ماسیو  و در بخشهای تحتانی لایه است تشكیل می دهد. سنگ‌های كرتاسه زیرین با فسیل آهكی در جنوب شرقی دشت و در مجاورت شهر ابركوه بیرون زدگی دارد. آهك‌های الیگوسن نیز در مجاورت شهر به چشم می‌خورد. این سری رسوبی در شمال غربی دشت با فسیل آهك و مارنهای كمی دگرگونی شده مشخص است.

آخرین پدیده رسوب‌گذاری دریایی تحت عنوان كنگلومرای بختیاری در اطراف شهر ابركوه بصورت لایه های تقریباً افقی تظاهر می‌نماید. اولین حركات كوه‌زایی منطقه مربوط به اواخر تریاس است كه احتمالاً از مراحل اولیه كوه‌زایی است، ولی فرم تكتونیكی موجود منطقه را حركات بعد از پلیوسن ایجاد كرده است. كویر نمك كه حوضه تبخیری را ایجاد نموده به‌صورت یك پایین افتادگی«گرابن» در امتداد كویر هرات و مروست از یك طرف و كفه طاقستان اسفنداران و باتلاق گاو خونی از سمت دیگر امتداد یافته است.


ژئو مورفولوژی

حوضه بسته كویر ابركوه- سیرجان به شكل مستطیل بزرگی با راستای شمال غربی – جنوب شرقی بین ارتفاعات زاگرس و ارتفاعات ایران مركزی در شرق واقع شده است. قله شیركوه با ارتفاع 4055 متر بلندترین نقطه ارتفاعی و كویر ابركوه(ابرقو) با كمتر از 1450 متر پست‌ترین محله حوضه می‌باشد. جریان پایانی آب‌های بیشتر نواحی به صورت سر ریز به این منطقه ختم می شود.

در گذشته در این ناحیه دریای بزرگی وجود داشته كه سرتاسر منطقه را فرا می گرفته و به احتمال زیاد تا نواحی شمالی(حوضه باتلاق گاو خونی) گسترش داشته است. به علت تغییرات آب و هوایی، كاهش میزان ریزش های جوی، تبخیر شدید و سایر عوامل دریا رفته رفته خشك شده و از آجا كه كف دریا ارتفاعات یكسانی نداشته و فعالیت مسیل‌ها و رود خانه ها كه بدان منتهی می شوند مختلف بوده است، دریا ابتدا به چند پاره تقسیم و سپس خشك گردیده و كویرهای ابرقو، مروست و سیرجان بقایای آن دریای بزرگ قدیم است.


ارتفاعات

ارتفاعات این شهرستان بطور كلی شامل چهار ارتفاع مهم می‌باشد كه عبارتند از:

1- سفید كوه(كوه سفید-گنبد عالی) كه در فاصله 5/1 كیلومتری جنوب شرقی شهر ابركوه قرار گرفته است. ارتفاع آن 1595 متر از سطح دریا می باشد.

2- دومین نقطه ارتفاعی قابل توجهی كه در این شهرستان وجود دارد كوه قنبره (سیاه) است كه در فاصله سه كیلومتری جنوب شرقی ابركوه واقع شده است و ارتفاع آن به 1697 متر از سطح دریا می‌رسد.

3- یكی دیگر از ارتفاعات این شهرستان كوه پنج انگشت می‌باشد. این كوه در قسمت جنوب شرق شهر ابركوه واقع است و6 كیلو متر با شهر فاصله دارد. ارتفاع آن 1735 متر از سطح دریا می‌باشد. وجه تسمیه این كوه شكل ظاهری آن است كه بصورت انگشتان دست می‌باشد.

قله این كوه قسمتی از یك رشته كوه كم ارتفاع با امتداد شرقی- غربی  و به طول 6 كیلومتر است كه در دشت ابركوه قرار دارد.

4- ارتفاع دیگری كه در این شهرستان به چشم می‌خورد كوه اعلا است كه بصورت منفرد بوده و در 27 كیلومتری شمال غربی ابركوه قرار گرفته كه ارتفاع آن 2377 متر از سطح دریا می‌باشد.

5- تپه های سفید در 3 کیلومتری جنوب شرقی و پرستو در فاصله 5/0 کیلومتری جنوب شهر ابرکوه قرار دارند.


عوارض طبیعی و مصنوعی

از جمله عوارض طبیعی كه در این منطقه به چشم می‌خورد، تپه سفید در 5/3 كیلومتری جنوب شرق و تپه پرستو در جنوب شهر ابركوه است.

همچنین می‌توان به دو غار به نام های «غار اعلا» و«غار لاحسینی» اشاره نمود.

1- غار اعلا واقع در كوه اعلا، درفاصله 29 كیلومتری شمال غربی شهر ابركوه قرار دارد. این غار در سینه كش كوه واقع شده و چون شیب كوه تقریباً به صورت عمودی است، دسترسی به آن به آسانی میسر نمی‌باشد.

2- غار لا حسینی، این غار در نزدیكی قلعه سعدآباد و در كوه های غرب شهرستان ابركوه قرار گرفته است و ارتفاعات مذكور مرز مشترك این شهرستان و شهرستان آباده از توابع استان فارس می‌باشد. فاصله هوایی غار تا شهر ابركوه حدود 36 كیلومتر است.

گردنه تالنگی «TALENGI » نیز در 37 كیلو متری جنوب غرب شهر ابركوه قراردارد. گردنه مذكور و دره های همبس «HAMBAS » تل زرد، تنگه دریگی«DEREYGI» رونه «RUNEH» ،بنگو ،آب مك مرادی ، درازو…..درجنوب غربی شهرستان ابركوه ودر قسمت شمالی رشته كوهی كه مرز مشترك با استان فارس دارد واقع شده اند بطور كلی قسمت اعظم این منطقه كویری است واز اطراف توسط كوهها وتپه ها محدود شده است .دباله كویر اطراف مرداب گاو خونی در شمال غربی منطقه ، پس از عبور از واحد اراضی فلاتهای فرسایش یافته و مرتفع به كویر ابرقو منتهی می شود. در اراضی پست و گود ، آب تحت الارضی تا عمق 20 سانتیمتری بالا آمده و در قسمتهایی نیز سطح زمین را فرا می گیرد. شوری آب به حدی است كه پس از تبخیر از آن نمك استخراج می گردد .اراضی كه می توان جهت زراعت استفاده كرد شامل فلات های كم ارتفاع نسبتاً مسطح می گردد.این فلات های كم ارتفاع تشكیل شده از خاكهای كم عمق تا متوسط با بافت متوسط تا نسبتاً سنگین كه بر روی طبقات سخت شده آهكی قرار گرفته است و معمولاً به صورت لایه های مورق در ساختمان خاكریزی بلوكی و منشوری ، نسبتاً مشخص می باشد.در پاره ای از اراضی متمركز نیز آهك طبقه ای «CALCIC » دیده می شود .در این گونه از خاكها PH از 2/7 تا4/8 متغیر است.


لرزه‌خیزی

به طور كلی منطقه ابركوه از نظر لرزه‌خیزی در ناحیه‌ی كم خطر قرار دارد. این مسئله ار می‌توان از آثار تاریخی آن كه پس از چندین قرن هنوز پا برجا هستند، دریافت. در حالی كه بیشتر این آثار متعلق به قرن‌های چهارم تا هفتم هجری بوده و در ساختن آن‌ها، اغلب از مصالح كم دوام، چون خشت و گل استفاده شده است و نیز با ملاحظه نقشه زمین لرزه گسله‌های كشور، در می‌یابیم كه دو گسل مهم از شرق منطقه ابركوه عبور می‌كنند كه عبارتند از :

1ـ گسله دهشیر ـ بافت

2ـ گسله نَدوشن ـ مَرودشت

در غرب نیز گسل سراسری زاگرس از این منطقه عبور می‌كند كه عامل انتقال آب‌های زیرزمینی از نقطه‌ای به نقطه دیگر است. چنان كه زلزله سال 1368 بر قنات‌ها و آب چاه‌ها اثر گذاشت و قنات فراغه به طور ناگهانی خشك شد و آب برخی چاه‌ها بالا آمد و همزمان در ده‌عرب، چشمه‌ای ظاهر شد.

علیرغم مراجعه به مركز لرزه‌نگاری استان یزد و بررسی كتاب‌های مربوط به تاریخچه زمین لرزه‌های كشور هیچگونه اطلاعی دربارة ثبت زلزله‌های این ناحیه به دست نیامد.

گسل دهشیر- بافت به طول تقریبی450 كیلومتر با راستای شمال، شمال غربی- جنوب، جنوب شرقی از نزدیكی سیرجان شروع شده و به‌طرف شمال به تدریج تغییر روند داده و به سمت جنوب غربی نائین ادامه می یابد.

گسل ندوشن- مروست از شمال ناحیه مروست آغاز شده و از فرو رفتگی ابركوه- سیرجان گذشته و به‌طرف  ندوشن كشیده شده است. مسیر عبور هر دو گسل شرق منطقه می‌باشد. از غرب منطقه و با فاصله بیشتر گسل زاگرس(راندگی) با راستای شمال غربی جنوب شرقی عبور می كند. علاوه بر گسل‌های فوق، گسل‌های كوچك متعددی در شمال، جنوب و غرب منطقه دیده می شود كه مسیر اكثر آن‌ها روندی  شمال غربی- جنوب شرقی دارد.

با توجه به مطالب فوق الذكر و مطالعات فرم تكتونیك ایران، از آنجایی كه كشور ما بر روی كمربند زلزله خیزی جهان قراردارد، هیچ نقطه آن از خط زمین لرزه نمی‌تواند مصون باشد. منطقه ابركوه نیز از این اصل پیروی می كند و می‌توان دریافت كه منطقه و شهرستان ابركوه از نظر لرزه خیزی در ناحیه كم خطر تا متوسط از نظر زمین لرزه به شمار می رود.


پوشش گیاهی

جنگل: جنگل‌های منطقه از نوع تنك و شامل درختچه و بوته زار می باشد. كل جنگل‌های منطقه بصورت مصنوعی و در دست كاشت است كه كل مساحت این جنگل‌های مصنوعی در حدود 8010 هكتار می باشد كه شامل 500 هكتار درختچه آرتی پلكس در شمال شرقی ابركوه ،3000 هكتار در بخش بهمن كه شامل تاغ، آرتی پلكس به عتاوه پارك جنگلی اسفند آباد، حدود 1000 هكتار در قسمت جنوبی جاده ابركوه- دهشیر،10 هكتار در طرح پارك جنگلی ابركوه می‌گردد. ضمناً در محور ابركوه- دهشیر، نیز 2500 هكتار در دو طرف جاده و تاغ‌كاری شده كه اغلب این جنگل‌ها به منظور كویر زدایی صورت گرفته است. از لحاظ واریته های درختی شامل(Tamarix) و تاغ (HALOXYLON) می‌باشد و واریته های درختچه‌ای آن شامل قیچ (ZYGOPHYLLUM)، اسكمبیل (CALLIGONUM)، انواع شور (SALSOLA) و آرتی پلكس (ASTKAGAKUS) می‌باشد.

واریته های گیاهی منطقه نیز شامل در منه دشتی (ARCEMISIA)، اشنان (SEIDLIRZIA)، چرخه (LAUNEA)و گون(ASRAGALUS) می‌باشد.

مراتع:  مراتع این شهرستان از نوع مراتع قشلاقی و مراتع میان بند می‌باشد و بیشتر در دامنه های پای‌كوهی كه هم مرز با استان فارس است، پراكنده شده است از نظر پوشش گیاهی مرتعی بصورت طبیعی بوده و به دو نوع دشتی و پای‌كوهی تقسیم می‌شود.

واریته های موجود در این مراتع شامل درمنه(ARTEMISIU)، گون (ASTRAGALUS)، لارس(STIPA)، شور(SALSOLA) و قیچ (ZYGOPHYLLUM) می‌باشد.


پوشش جانوری

ارتباط و وابستگی نوع آب و هوا با حیوانات، كاملاً مشهود است. بدین ترتیب كه آب و هوای گرم و خشك و میزان رطوبت كم و پایین بودن میزان بارندگی سالانه بر روی زندگی جانوری تأثیر گذاشته و حیوانات خاصی را در این محدوده جغرافیایی گردآورده است.

در مناطق كوهستانی و پای‌كوهی كه شرایط زیست جانوران از جمله آب و علف به‌طور نسبی مهیاست، جانوران بیشتر وجود دارند. به‌طوری كه در ارتفاعات كوه اعلاء و سایر كوه‌های مجاور تعدادی جانوران حلال گوشت چون آهو و گوزن و … را در خود جای داده‌اند.

براساس نوشته‌های مولف فارسنامه ناصری و ملاحظه نقشه زندگی جانوری ایران و نیز مشاهدات عینی توسط متخصصین و استفاده از اطلاعات معمرین می‌توان جانوران این پهنه جغرافیایی را در این گروه‌ها دسته‌بندی كرد :

الف) حیوانات وحشی: مثل آهو و گورخر، بزكوهی، گوزن كه در نواحی پای‌كوهی به‌علت وجود پوشش گیاهی دیده می‌شوند [1] و همچنین بنا به گزارش برخی شكارچیان در مناطق كوهستانی فراغه پلنگ نیز دیده شده است.

ب) جوندگان: مثل خرگوش و انواع موش

ج) پرندگان: مثل كبك و شاهین در ارتفاعات غرب «فراغه» و انواع گنجشك و پرستو و …

د) خزندگان: مثل مارمولك و انواع سمندر و لاك پشت و …

هـ) حشرات: مثل انواع پشه ، عقرب ، مگس ، خرخاكی و …

و) ماهی‌ها: ماهی‌های آب شیرین قنات‌ها و ماهی‌های قرل آلا و كپور در استخرهای پرورش ماهی





دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: - -